" يأتى " بر صيغه مضارع است و ارادة معناى فوق از اين عبارت بسيار مستبعد است . در تقريرات مرحوم آقاى آشتيانى از درس نكاح مرحوم حاج شيخ ، توجيه اول را به گونهء ديگرى تقريب كرده و سپس پاسخى مىدهند كه ربطى به مضارع بودن جمله ندارد و در فرض ماضى بودن جمله هم مطرح است . ايشان تقريب را چنين طرح مىكنند كه ما عبارت " اخا امرأته " را به لحاظ ظرف اخبار مىگيريم ولى در ظرف عمل اتيان ، اين عنوان صادق نباشد ، سپس اشكال مىكنند كه اين توجيه خلاف ظاهر است ، بلكه ظاهر جمله اين است كه در ظرف اتيان عنوان " اخا امرأته " صدق مىكند ايشان سپس مىافزايد : " فانّ ظاهر قول القائل : ضربت غلام زيد هو ثبوت عامية المضروب لزيد فى حال وقوع الضرب عليه ، لا فى حال الاخبار عن وقوعه . اين گونه تقريب براى توجيه اوّل ، تقريب تمامى نيست ، ما نمىگوييم عنوان " اخا امرأته " به لحاظ ظرف اخبار است ، تا اشكال خلاف ظاهر بودن پيش بيايد ، بلكه ظرف حكم مترتب بر اين عنوان را بايد در نظر گرفت ، يعنى ظرف تحقق حرمت ابد ، عنوان بايد در ظرف تحقق حكم صدق كند ، و زمان اخبار ممكن است سالها پس از تحقق موضوع و محمول باشد ، چه گاه از حكم حادثه‌اى كه صد سال قبل اتفاق افتاده ( يا صد سال بعد اتفاق مىافتد ) پرسش شده و در جواب ، حكم آن را بيان مىكنند كه در زمان سؤال و جواب نه موضوع تحقق دارد و نه محمول ، پس تحقق عنوان در ظرف اخبار به هيچ وجه شرط نيست . بلكه آنچه شرط است صدق عنوان موضوع ، در ظرف ترتب حكم بر آن مىباشد « 1 » ، در اينجا اگر با لفظ ماضى تعبير

--> ( 1 ) تقريرات مرحوم آشتيانى ص 127 ( توضيح بيشتر ) بين تمثيلى كه در كلام مرحوم حاج شيخ وارد شده و مورد بحث ما تفاوت وجود دارد در جمله فوق تنها يك فعل " ضربت " به كار رفته كه به " غلام زيد " نسبت داده شده است ، ولى در ما نحن فيه در واقع جمله ما چنين است : " تحرم - على من اتى اخا امرأته - الامرأة " . " اتى " خود حكم استقلالى جمله نيست بلكه صله موصول است ، در اينجا سخن در اين است كه آيا بايد عنوان " اخا امرأته " در زمان اتيان - كه حكم ضمنى و غير استقلالى جمله است - صدق كند ، يا صدق اين عنوان در زمان " حرمة المرأة " - كه حكم اصلى جمله مىباشد ، به ديگر بيان " أتى " در جمله فوق ، نسبت ناقصه را افاده مىكند ، و تحرم